Judyta Krzyżanowska

ZAJAWKA: Kryzysowe zabawki

Niektórzy doszukują się ich korzeni w origami czy teatrze papierowym, popularnym w Europie w XIX wieku. Jednak do wymyślenia Paper Toys przede wszystkim przyczynił się czynnik (mikro)ekonomiczny. Pierwsze egzemplarze powstały w latach 2005-2006, przede wszystkim dlatego, że ich twórcy nie mieli pieniędzy: Sjors Trimbach – na produkcję własnych zabawek, a Shin Tanaka – by kupić sobie parę markowych butów. Obaj wymyślili więc ich papierowe odpowiedniki. Oryginalny wygląd, prosty szablon oraz niski koszt sprawił, że zabawkami zainteresowali się inni artyści. Do tych najbardziej uznanych należą Marshall Alexander, Brian Castleforte, Matt Hawkins, Ben The Illustrator, Kenn Munk oraz Marko Zubak. Wszyscy pochodzą z tych samych środowisk, co pozostali autorzy Designer Toys (vinyl, wooden, plush) i inspiracji szukają w kulturze miejskiej oraz masowej. Paper Toys tworzą także Polacy – artysta Ciah-Ciah oraz założyciele BU-KA Studio, Michał Marchiewicz i Przemek Bryl, którzy o swoich dziełach mówią wprost: „To nasz hołd dla kultowych animacji Miyazakiego”.

Zrób to sam
Dziś Paper Toys idealnie wpisują się w modę na ekologię i działania DIY (Do It Yourself). Wykonane są przecież z taniego, naturalnego i odnawialnego surowca. Do tej pory rozwijały się niejako w cieniu Vinyl Toys. – Kryzys finansowy może zwiększyć zainteresowanie papierowymi zabawkami – prognozują Bryl i Marchiewicz z BU-KA Studio. Winyle dostępne są w limitowanych edycjach, co przekłada się na cenę. Paper Toys nie ustępują im pod względem jakości, za to pojedynczy papierowy model można wyprodukować w nieskończonej liczbie sztuk. Póki co autorzy szablonów wciąż chętnie umieszczają je na swoich stronach jako pliki do pobrania. Dzięki temu każdy może poczuć się jak kurator wystawy. Twórczość artysty dociera bowiem bezpośrednio do odbiorców – bez pośrednictwa galerii, angażując ich w proces powstania eksponatu. To idealny sposób na promocję siebie lub stworzonej postaci. Ciah-Ciah wymyśla piramidy, Bryl i Marchiewicz na stronie Buka-studio.com powołali do życia swoje alter ego, Pana BU-KĘ, oraz jego kotka Mrrr. Przygotowują też inne projekty, odzwierciedlające ich podejście do życia, a zwłaszcza do klimatów biurowo-agencyjnych, z którymi na co dzień mają do czynienia. Kształt zabawki zależy od pomysłowości twórców, a ta nie zna granic. Kanciasty BrickBoy Sjorsa Trimbacha to pastisz superbohatera. Dla amatorów myślistwa Kenn Munk ma designerskie poroża. Klimaty vintage to domena Matta Hawkinsa. Uwagę emo powinien przykuć króliczek o wyglądzie satanisty i duszy społecznika (NiceBunny Briana Castleforte’a), zaś piesek Bena The Illustratora – The Speakerdog – to propozycja dla wielbicieli słodkich klimatów Hello Kitty.

Demokratyczne grono
Paper Toys postrzegane są jako nisza. Mimo to społeczność skupiona wokół portalu NicePaperToys.com nie jest hermetyczna, opiera się bowiem na idei Web 2.0. Część artystów dostarcza PDF-y z szablonami, inni zaś pobierają je i customizują. Design tych zabawek robi wrażenie nawet na krytykach sztuki. Do ich złożenia wystarczą przeciętne zdolności manualne, dzięki czemu liczba kolekcjonerów wzrasta z roku na rok. Ciah-ciah, autor projektu Pyra:Mi(n)ds, wśród zalet Paper Toys wymienia m.in. możliwość poznania wielu kreatywnych osób z całego świata. – Do serii 01 zaprosiłem głównie znajomych. Obecnie otrzymuję już nowe wzory od osób, które widziały stronę projektu i się nim zainteresowały lub dołączyły do grupy na Flickrze – opowiada. Artysta wymyśla szablony, sam także zajmuje się customizacją. Własne serie zabawek prezentuje głównie na autorskiej stronie Pyraminds.net. W ramach popularyzacji Paper Toys Ciah-Ciah planuje wystawę we Wrocławiu. Chciałby, aby jego kolejna seria została przygotowana wyłącznie przez polskich grafików i designerów. Paper Toys są przeważnie tylko jedną z wielu dziedzin, w których działają ich twórcy. Chorwat Marko Zubak jest poza tym rzeźbiarzem i malarzem, Ciah-Ciah zajmuje się m.in. ilustracją i street-artem. Zjawisko „multitaskingu” dotyczy też samych postaci – Pan BU-KA w jednej chwili jest bohaterem gry komputerowej, by w kolejnej pojawić się na projekcie koszulki lub na kolczyku.

Nike, Adidas, Onitsuka Tiger czy Corbis doceniły już potencjał marketingowy Paper Toys, zapraszając do współpracy Shina Tanakę czy studio Fwis. Rosnące zainteresowanie designerskimi zabawkami ma też jednak wady. Sjors Trimbach uważa, że ruch ulega komercjalizacji. Zdjęcia projektów pojawiające się w internecie są coraz gorszej jakości, a szablony wykonuje się w programach 3D. Nie wszystko zasługuje zatem na miano Paper Toy.

Niemal każda postać z rodziny Paper Toys ma osobowość i bogaty życiorys, a przynajmniej tak twierdzą ich twórcy. Speakerdog walczy o dobro planety i środowisko naturalne. NiceBunny traci panowanie nad sobą, gdy ma do czynienia z niekulturalnymi osobami. Najciekawsza historia wiąże się jednak z Brickboyem. Według artysty Sjorsa Trimbacha był on kiedyś człowiekiem. Nadludzkie zdolności i sześcienny wygląd zyskał w 1942 roku, gdy jako dziecko wpadł do piecyka, w którym wypalano cegły. Statusem zabawki kultowej w gronie twórców Paper Toys cieszy się za to The Speakerdog Bena The Illustratora. To ten model bywa przez nich najchętniej customizowany. Przy powstawaniu piątej serii brało udział ponad 40 artystów, w tym m.in. Ciah-Ciah. Do udziału w szóstej zaproszeni zostali wyłącznie designerzy pochodzący z Meksyku.

Najpłodniejszym fanem Paper Toys jest niejaki Joe. Codziennie na blogu Toy-a-day.blogspot.com zamieszcza szablon i zdjęcie nowej zabawki. Planuje stworzyć ich aż 365 – ich ilość nie przekłada się jednak na jakość.

Zobacz też:

• Edytorial
• TRUCHŁO / WYWIAD / SARKAZM: Wywiad z wampirem
• GDYNIA / OPEN'ER / SEKTA: Oby więcej takich hord!
• WÓDKA / MO / CHRYZANTEMA: Milicja Wiecznie Żywa
• DNA / WRÓŻKA / CANNES: Revolutionary Road
• KOMIKS / EMIGRANCI / TRYKOTY: Koszerne obrazki